19 Ιουλ 2014

Ο ΆΓΙΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΩΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ

Προϊστορία του ιδρύματος

Το ενδιαφέρον της ελληνικής κοινότητας για τα έκθετα και τα ορφανά της πόλης εκδηλώθηκε πολύ πριν από επίσημη ίδρυση του Βρεφοκομείου "Άγιος Στυλιανός". Η φροντίδα αυτή είχε ανατεθεί, από τους ηγέτες της Ελληνοορθόδοξης κοινότητας, στο ελληνικό νοσοκομείο της πόλης. Οι πρώτες πληροφορίες για την ύπαρξη νοσοκομείου της ελληνικής κοινότητας στη Θεσσαλονίκη χρονολογούνται από το 1668 και παρέχονται από τον Τούρκο περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπή.
Το νοσοκομείο που λειτουργούσε στη Θεσσαλονίκη, βρισκόταν δίπλα στο Μητροπολιτικό Μέγαρο και για τα επόμενα 200 χρόνια αναφέρεται η ύπαρξη του σε αρκετές ιστορικές πηγές. Το νοσοκομείο πρωτοποριακό για την εποχή του - η ελληνική κοινότητα της πόλης ήταν η μοναδική που διατηρούσε νοσοκομείο επί 200 και επιπλέον έτη- περιέθαλπε και φρόντιζε όλους τους Έλληνες Ορθοδόξους και βρισκόταν κάτω από την πνευματική εποπτεία του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης. Παράλληλα λοιπόν με την φροντίδα των αρρώστων περιέθαλπε ορφανά και έκθετα. Το Βρεφοκομείο " Άγιος Στυλιανός " αποτελεί ένα από τα πρώτα ιδρύματα αυτού του είδους στον Ελλαδικό χώρο. Η χρονική στιγμή ίδρυσης και λειτουργίας του Βρεφοκομείου δεν είναι σαφώς προσδιορισμένη. Ο ερευνητής του θέματος Ιωάννης Ταγαράκης τοποθετεί την ίδρυση του περίπου στο χρονικό διάστημα 1835 - 1838. Σαν αφετηρία μπορεί να θεωρηθεί το έτος 1840, οπότε και τοποθετείται χρονικά η ίδρυση του Βρεφοκομείου χάρις σ';ένα κληροδότημα 60λιρών του Αντωνίου Νινή από την Ρωσία, εξαδέλφου του Ι. Παπάφη. Το κληροδότημα του Αντωνίου Νινή είναι αυτό που σηματοδοτεί την έναρξη λειτουργίας ενεργειών που οριοθετούν το θεσμό του Βρεφοκομείου. Από το 1863 το Νοσοκομείο ανακατασκευάζεται με χρήματα από κληροδότημα του επιφανούς Έλληνα της πόλης Θεαγένους Χαρίση και διοικείται από εφορεία που εκλέγεται από την Ελληνική Αντιπροσωπεία της πόλης υπό την προεδρία του εκάστοτε Μητροπολίτη.
Η εφορεία του ιδρύματος παράλληλα με το έργο της διαχειρίζεται το κληροδότημα του Θεσσαλονικέα εκ Ρωσίας Αντωνίου Νινή και φρόντιζε τα έκθετα παιδιά της πόλης. Το 1890 πυρκαγιά κατέστρεψε ένα μεγάλο μέρος της πόλης μαζί με το Μητροπολιτικό Συγκρότημα στο οποίο βρισκόταν και το Νοσοκομείο. Τότε η Ελληνική κοινότητα Θεσσαλονίκης αποφάσισε να ξανακτίσει το νοσοκομείο εκτός των ορίων της πόλης. Αγοράστηκε χώρος στη συμβολή των οδών Αθηνών & Σερρών (σήμερα Αλ. Παπαναστασίου & Αλ. Συμεωνίδη), όπου πλέων δημιουργήθηκαν οι νέες εγκαταστάσεις του νοσοκομείου το διάστημα 1893 - 1894.
Στους νέους χώρους του Νοσοκομείου το Ίδρυμα εξακολουθεί να φροντίζει τα έκθετα της πόλης και όπως παρουσιάζεται στα πρακτικά της εφορείας του Ιδρύματος συζητείται η αναγκαιότητα ανέγερσης ξεχωριστού κτιρίου το οποίο θα στέγαζε τις ανάγκες του Βρεφοκομείου.
Σε πεντασέλιδο έγγραφο που βρέθηκε στα αρχεία του Ιδρύματος και το υπογράφει η Μαρία Γ. Πασχαλίδου, η οποία ήταν από τα ιδρυματικά μέλη του Βρεφοκομείου, εξιστορείται η διαδρομή του Ιδρύματος. Το έγγραφο συντάχθηκε στις 26 Ιανουαρίου 1943 και αναφέρεται σε περιστατικά από τις αρχές του 20ου αιώνα.
Τον Ιούνιο του 1938 με το υπ.αριθμ. 71030/38 έγγραφο προς το δήμο Θεσσαλονίκης το Υπουργείο Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεως, γνωστοποίησε τον τερματισμό της οικονομικής στήριξης προς το βρεφοκομείο, με την αιτιολογία ότι το ίδρυμα δεν ανταποκρινόταν στον προορισμό του. Σκόπευε δε να προβεί στη διάλυση του Βρεφοκομείου και στην ίδρυση ενός καινούργιου που θα εξυπηρετούσε καλύτερα τις ανάγκες της πόλης.
Για την αποσόβηση αυτού του κινδύνου παρενέβη ο Δήμος Θεσσαλονίκης επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Μερκούριου με απόφαση της διοικούσης Επιτροπής του Δήμου βάσει της οποίας ανέλαβε την δαπάνη συντήρησης του Βρεφοκομείου μέχρι να ιδρυθεί νέο.
Το διοικητικό Συμβούλιο του Βρεφοκομείου παραιτήθηκε και η Γενική Διοίκηση Μακεδονίας κάλεσε το Δήμο να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες για τη συγκρότηση νέας διοίκησης.
Τα πρώτα μέλη της Διοικούσης Επιτροπής που ορίστηκαν με μυστική ψηφοφορία ήταν:
Αθανάσιος Μεϊμαρίτης,
Στέφανος Τάττης,
Θρασύβουλος Μαργαρίτης,
Αντίγονος Χατζηγεωργίου.
Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας επικυρώθηκε, ενώ αργότερα εγκρίθηκε ο πρώτος κανονισμός λειτουργίας του Δημοτικού πλέον Βρεφοκομείου «Άγιος Στυλιανός». Ο κανονισμός προέβλεπε ότι «..Είναι αξιοσημείωτο ότι η πολιτεία 60 χρόνια μετά όχι μόνο δεν ίδρυσε νέο Βρεφοκομείο, όπως έκρινε ότι έπρεπε να γίνει, αλλά και την μέριμνα για τον Άγιο Στυλιανό που εξυπηρετεί όλη την Μακεδονία και τη Θράκη την άφησε στον Δήμο Θεσσαλονίκης και στην εθελοντική προσφορά των δημοτών της πόλης.
-Έκτοτε ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης διατηρεί την ιδιότητα του προέδρου του ιδρύματος.
Ο Δήμος Θεσσαλονίκης με τα μέσα που διέθετε προσπάθησε να ανταποκριθεί στα νέα του καθήκοντα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Στα τέλη του 1940 η κατάσταση που επικρατούσε ήταν τραγική. Ο αριθμός των νεαρών τροφίμων είχε αυξηθεί πολύ καθώς τα τέκνα των αγνοουμένων και νεκρών στρατιωτών έβρισκαν προστασία στο ίδρυμα. Τον πρώτο χρόνο της Γερμανικής κατοχής το 1941 παρατηρήθηκε αύξηση της θνησιμότητας των τροφίμων. Το γεγονός αυτό δεν εκπλήσσει βέβαια δεδομένου ότι η αύξηση του αριθμού των θανάτων αποτελούσε γενικότερο φαινόμενο της Ελλάδας στα χρόνια της Γερμανικής κατοχής. Παράλληλα το Βρεφοκομείο βρισκόταν σε οικονομική καχεξία. Αντιμετώπιζε μεγάλα οικονομικά προβλήματα καθώς έλλειπαν βασικά είδη διατροφής, φάρμακα, βιταμίνες, κατάσταση που αποτελούσε γενικότερο φαινόμενο στα χρόνια της κατοχής.
Στα τέλη του 1943 ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός άρχισε να χορηγεί είδη διατροφής και φαρμάκων προς ανακούφιση των τροφίμων. Το πρώτο κιόλας διάστημα της κατοχής αποφασίστηκε να μεταστεγαστεί το ίδρυμα στο επιταγμένο 2Ο δεκατάξιο κοινοτικό Ισραηλιτικό σχολείο της 1ης εκπαιδευτικής περιφέρειας Θεσσαλονίκης, την επονομαζόμενη σχολή «Καζές».
Στην διάρκεια της κατοχής ξεκίνησαν προσπάθειες για την ίδρυση και έναρξη λειτουργίας Νηπιαγωγείου μέσα στις εγκαταστάσεις του Βρεφοκομείου για παιδιά νηπιακής ηλικίας. Αργότερα το 1947 με αίτησή του προς τον Υπουργό Βορείου Ελλάδος ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Χρ.Κωνσταντίνου - με την ιδιότητα του ως προέδρου του Αδελφάτου του Βρεφοκομείου - ζήτησε να εγκριθεί η σύσταση μονοταξίου Δημοτικού Σχολείου για την φοίτηση σε αυτό των τροφίμων του Βρεφοκομείου, που είχαν συμπληρώσει το 5ο έτος της ηλικίας τους. Ικανοποιώντας το παραπάνω αίτημα ο Υπουργός Βορείου Ελλάδος, ενέκρινε την ίδρυση μονοταξίου Δημοτικού Σχολείου στις εγκαταστάσεις του Βρεφοκομείου.
Μετά τον τερματισμό του Β΄Παγκοσμίου πολέμου το βρεφοκομείο δέχτηκε την οικονομική ενίσχυση της ΟΥΝΡΡΑ, βοήθεια σημαντική για την βελτίωση της κατάστασης του ιδρύματος. Το κτίριο όπου στεγαζόταν το Ίδρυμα δεν ήταν ο ιδανικός χώρος για τη στέγαση ενός Βρεφοκομείου όπως επανειλημμένως είχε επισημανθεί σε εκθέσεις ειδικών. Πιο συγκεκριμένα ο χώρος δεν επαρκούσε, ενώ λόγω της κακής κατασκευής του κτιρίου στο εσωτερικό του το Χειμώνα επικρατούσε ψύχος ενώ κατά την διάρκεια του καλοκαιριού παρατηρούταν ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες. Το Βρεφοκομείο στεγαζόταν σε χώρο που βρισκόταν εκτός πόλεως και σχετικά απομονωμένος. Βέβαια ήταν αρκετά καλός για τις συνθήκες της εποχής. Αυτό όμως δεν εμπόδιζε να καταβάλλεται συνεχής προσπάθεια βελτίωσης των χώρων του Βρεφοκομείου με τη εκτέλεση συγκεκριμένων έργων ιδιαίτερα κατά την δεκαετία του 1950 όταν η γενικότερη οικονομική κατάσταση ήταν καλύτερη.
Οι προσπάθειες για την εξεύρεση άλλου καταλληλότερου χώρου άρχισαν πολλά χρόνια νωρίτερα. Άκαρπες απέβησαν οι προσπάθειες για την αγορά του οικήματος όπου στεγαζόταν τότε - στην οδό Δημοκρατίας 52 - καθώς δεν επιτεύχθηκε συμβιβασμός για μείωση της τιμής με την προσφυγική τράπεζα στην οποία ανήκε το οίκημα. Στην συνέχεια εξετάστηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο το ενδεχόμενο ανεγέρσεως οικήματος «επί του οικοπέδου των Χορτατζήδων δωρηθέντος εις ημάς παρά του αειμνήστου Πεντζίκη».
Το Διοικητικό Συμβούλιο τόνιζε την επιτακτική ανάγκη απόκτησης ιδιωτικού χώρου, επεσήμανε δε ότι περίπτωση έξωσης από το οίκημα όπου στεγαζόταν το ίδρυμα τότε θα σήμαινε την διάλυση του σωματείου. Τελικά το Ίδρυμα πούλησε το 1958 το οικόπεδο ση θέση Χορτατζήδες, έκτασης 2475m2, στο Βασιλικό Εθνικό Ίδρυμα. Το ποσό των 400.000 δρχ που συγκεντρώθηκε απ';αυτήν την εκποίηση αποφασίστηκε να διατεθεί για την ανέγερση νέου Δημοτικού Βρεφοκομείου. Για τον σκοπό αυτό αγοράστηκε τον Μάρτιο του 1958 από την Υπηρεσία Διαχείρισης Μουσουλμανικών Κτημάτων Θεσσαλονίκης νέα έκταση 12.712,50 m2 «εκ της ανταλλαξίμου περιουσίας του πρώην φυτωρίου «Αμπέλου» όπισθεν της βίλλας Ριτς». (Σημερινός Δημοτικός Παιδικός Σταθμός)
Οι εργασίες ανοικοδόμησης του κτιρίου του νέου Βρεφοκομείου άρχισαν την 1η Ιουλίου 1963 λόγω γραφειοκρατικών κωλυμάτων. Διεκόπησαν όμως για μεγάλο χρονικό διάστημα στις 9 Δεκεμβρίου 1963. Στη συνέχεια το Ίδρυμα επιδόθηκε σε μια αγωνιώδη προσπάθεια εξεύρεσης πόρων για την συνέχεια των εργασιών. Απευθύνθηκε σε υπουργεία, φιλανθρωπικές οργανώσεις, απέστειλε επιστολές σε τράπεζες, συνδέσμους Δήμων και Κοινοτήτων, ιδιώτες, Οργανισμούς, ενώ διενεργήθηκε έρανος από τους φίλους του Βρεφοκομείου.
Σύμφωνα με την Α.Μπρούσκου, « ...;στα μέσα της δεκαετίας του ';60 θεμελιώθηκε ένα νέο κτίριο του Βρεφοκομείου σε ιδιόκτητο του οικόπεδο 11 στρεμμάτων στο πανόραμα Θεσσαλονίκης ...;.στα τέλη της δεκαετίας του ';70 το κτίριο δεν είχε ακόμη αποπερατωθεί για λόγους αδιευκρίνιστους στο κοινό ...;» και καταλήγει « ...;το κτίριο ιδιοκτησίας του Βρεφοκομείου στο Πανόραμα, χρησιμοποιείται πλέον ως Δημοτικός Βρεφονηπιακός σταθμός.»
Τέλος σημειώνεται ότι σύμφωνα με απόφαση του Αδελφάτου στις 22.5.1982 ιδρύθηκε Βρεφονηπιακός σταθμός μέσα στις εγκαταστάσεις του ιδρύματος διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το κοινωφελές έργο του «Αγίου Στυλιανού.»
Το βρεφοκομείο Άγιος Στυλιανός εξακολουθεί να στεγάζεται μέχρι και σήμερα από το 1941 σε οίκημα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, στην πρώην σχολή «Καζές».
Εξακολουθεί να λειτουργεί εδώ και 106 χρόνια περίπου προσφέροντας μεγάλης σημασίας κοινωφελές έργο στην κοινωνία της πόλης. Αυτό το έργο είναι δύσκολο να αποτιμηθεί σε όλες του τις διαστάσεις καθώς αποτελεί προσφορά αγάπης σε μικρά παιδιά, προσφορά ελπίδας αλλά και της δυνατότητας να ζήσουν μια καλύτερη ζωή.

Aν θέλετε νά μαθαίνετε, καθημερινά περισσότερα ΝΕΑ, κάντε

στήν σελίδα τού